مسیر آمار کاربردی برای آزمایشگاه

نقشهٔ کلی یادگیری در تریتا

جای شما در نقشهٔ یادگیری

مسیر فعلی مشخص است؛ برای تغییر موضوع، یکی از ایستگاه‌ها را انتخاب کنید.

این‌ها شاخه‌های یادگیری‌اند؛ لازم نیست همه را به‌ترتیب طی کنید.

مسیر مطالعه بر پایهٔ کتاب‌های تریتا

آمار و مبانی کیفیت؛ از اینجا شروع کنید.

شش گام کوتاه با بخش‌های مشخص جلد ۲، آموزش ویدیویی و منابع مکمل؛ در هر گام بدانید چه بخوانید و چه ببینید.

برای شروع لازم نیست همهٔ منابع را تهیه کنید. پیشنهاد اصلی هر گام مشخص است.

مبانی را بلدم؛ از کدام گام ادامه بدهم؟

با کیفیت آشنا هستم ← شناخت دادهمیانگین را بلدم ← SD و CVSD و CV را بلدم ← دقت و صحتمبانی را بلدم ← انتخاب مسیر بعد
داخل مسیر آمار و مبانی کیفیت

شش گام این مسیر

از گام اول شروع کنید؛ اگر موضوعی را می‌دانید، مستقیم سراغ گام موردنیاز بروید.

گام ۱ از ۶

اول، مفهوم کیفیت

فهرست گام‌ها ↑

قبل از فرمول‌ها، تفاوت کنترل کیفیت، تضمین کیفیت و مدیریت کیفیت را بشناسید.

کیفیت فقط یک نمودار نیست.

کنترل کیفیت به پایش عملکرد و شناخت خطا کمک می‌کند. تضمین کیفیت، نگاه گسترده‌تری به زنجیرهٔ کار دارد: از دریافت نمونه تا گزارش نتیجه. مدیریت کیفیت هم مسئولیت‌ها، منابع و هماهنگی این فعالیت‌ها را در یک نظام قرار می‌دهد.

یادگیری کیفیت با مطالعه و بررسی داده‌های آزمایشگاه
نمونهپذیرش و آماده‌سازی
اندازه‌گیریپایش عملکرد و کنترل‌ها
گزارشبررسی و انتقال نتیجه
نگاه به کیفیت، کل زنجیرهٔ کار را در بر می‌گیرد.
یک مثال برای روشن‌شدن موضوع

بررسی نتیجهٔ مادهٔ کنترل، نمونه‌ای از فعالیت کنترل کیفیت است. تعریف معیار پذیرش نمونه و بررسی درست‌بودن گزارش هم بخشی از توجه به کیفیت در کل فرایند است.

وقتی می‌گوییم «کنترل‌ها خوب‌اند»، هنوز دربارهٔ تمام مراحل کار قضاوت نکرده‌ایم.

در کتاب کجا را بخوانم؟جلد ۲، فصل ۱: اهداف و اصول کنترل کیفیت، صفحات ۱۲ تا ۲۱.

الان چه کار کنم؟ این بخش را بخوانید و مشخص کنید کنترل کیفیت در کار روزانهٔ شما چه جایگاهی دارد.

این موضوع را با منبع اصلی ادامه دهید

منابع مکمل؛ اگر بیشتر نیاز دارید ۲ منبع

خودتان را با یک سؤال بسنجید

بررسی نتیجهٔ یک مادهٔ کنترل، بیشتر نمونهٔ کدام فعالیت است؟

برای ادامه آماده‌اید وقتی… می‌توانید کنترل کیفیت را از تضمین کیفیت تشخیص دهید.

گام ۲ از ۶

داده‌ها را بشناسید

فهرست گام‌ها ↑

پیش از محاسبه، بدانید با چه نوع داده‌ای سروکار دارید.

اول نوع داده؛ بعد روش تحلیل.

گروه خونی و نتیجهٔ مثبت/منفی، دسته را مشخص می‌کنند. غلظت یک ماده یا تعداد نمونه‌ها، دادهٔ عددی هستند. بعضی داده‌های کیفی نیز ترتیب دارند، مثل درجه‌بندی شدت واکنش. این تفاوت تعیین می‌کند کدام خلاصه یا نمودار معنا دارد.

A / Bدسته و ویژگی

گروه خونی · مثبت / منفی

دادهٔ کیفی
12 / 100تعداد و مقدار

تعداد نمونه · غلظت

دادهٔ کمی
نوع داده، نقطهٔ شروع انتخاب تحلیل است.
یک مثال برای روشن‌شدن موضوع

«گروه خونی A» یک دسته است؛ «تعداد ۱۲ نمونه» یک شمارش است. عددی‌کردن برچسب گروه خونی، آن را به مقدار قابل میانگین‌گیری تبدیل نمی‌کند.

پیش از واردکردن داده در نرم‌افزار، نام متغیر، نوع داده و واحد آن را مشخص کنید.

در کتاب کجا را بخوانم؟جلد ۲، فصل ۲: آمار توصیفی و استنباطی، انواع داده و متغیرها، صفحات ۲۶ تا ۳۲.

الان چه کار کنم؟ برای سه داده از کار خود، نوع داده را مشخص کنید؛ سپس بخش شاخص‌ها را دنبال کنید.

این موضوع را با منبع اصلی ادامه دهید

رایگان · آموزش ویدیویی

مبانی آماری کنترل کیفیت

از مباحث آمار و انواع متغیرها شروع کنید؛ لینک، صفحهٔ رسمی دسترسی به آموزش را باز می‌کند.

برای دسترسی به درس‌ها، در صفحهٔ آموزش وارد حساب شوید و ثبت‌نام دوره را انجام دهید.

مشاهده و ثبت‌نام رایگان

منابع مکمل؛ اگر بیشتر نیاز دارید ۱ منبع

خودتان را با یک سؤال بسنجید

نتیجهٔ «مثبت / منفی» را در کدام گروه قرار می‌دهید؟

برای ادامه آماده‌اید وقتی… دادهٔ کمی را از کیفی تشخیص می‌دهید.

گام ۳ از ۶

مرکز و توزیع داده

فهرست گام‌ها ↑

یاد بگیرید عددهای یک مجموعه را خلاصه کنید و شکل توزیع آن‌ها را ببینید.

میانگین، مرکز داده را خلاصه می‌کند.

برای محاسبهٔ میانگین، مقادیر را جمع و بر تعدادشان تقسیم می‌کنیم. میانه، مقدار وسط داده‌های مرتب‌شده است. این دو همیشه برابر نیستند؛ به همین دلیل کنار عدد خلاصه، خود داده‌ها و شکل توزیع را هم ببینید.

۹۸۹۹۱۰۰۱۰۱۱۰۲
مجموع: ۵۰۰تعداد: ۵میانگین: ۱۰۰
دادهٔ ساختگی برای تمرین محاسبهٔ میانگین.
یک مثال برای روشن‌شدن موضوع

در مجموعهٔ ۹۸، ۹۹، ۱۰۰، ۱۰۱ و ۱۰۲، میانگین و میانه هر دو ۱۰۰ هستند. اگر ۱۰۲ به ۱۵۲ تغییر کند، میانگین به ۱۱۰ می‌رسد ولی میانه ۱۰۰ می‌ماند.

یک مقدار دورافتاده می‌تواند میانگین را جابه‌جا کند؛ این مثال به‌تنهایی دلیل حذف آن داده نیست.

در کتاب کجا را بخوانم؟جلد ۲: میانگین و میانه از صفحهٔ ۳۳، نمودارها از ۳۶ و توزیع نرمال از ۴۴.

الان چه کار کنم؟ در آموزش مبانی آماری، شاخص‌های مرکزی را دنبال کنید؛ سپس بخش متناظر کتاب را مرور کنید.

این موضوع را با منبع اصلی ادامه دهید

منابع مکمل؛ اگر بیشتر نیاز دارید ۱ منبع

خودتان را با یک سؤال بسنجید

دو مجموعه میانگین یکسان دارند؛ آیا شکل و پراکندگی‌شان حتماً یکسان است؟

برای ادامه آماده‌اید وقتی… میانگین را محاسبه می‌کنید و می‌دانید خلاصه‌کردن داده فقط به یک عدد محدود نیست.

گام ۴ از ۶

SD و CV را بفهمید

فهرست گام‌ها ↑

از حفظ‌کردن فرمول عبور کنید؛ بفهمید SD و CV چه چیزی دربارهٔ پراکندگی می‌گویند.

مرکز یکسان، پراکندگی متفاوت.

SD میزان پراکندگی را با واحد خود داده توصیف می‌کند. CV از تقسیم SD بر میانگین و ضرب در ۱۰۰ به دست می‌آید و پراکندگی نسبی را نشان می‌دهد. CV در میانگین صفر تعریف نمی‌شود و نزدیک صفر یا روی مقیاس نامناسب، تفسیر قابل اتکایی ندارد.

میانگین، همهٔ داستان نیست! پراکندگی را هم ببینیم.

دو مجموعه با میانگین ۱۰۰

پراکندگی کمتر۹۶۱۰۰۱۰۴SD ≈ ۱٫۵۸۱
پراکندگی بیشتر۹۶۱۰۰۱۰۴SD ≈ ۳٫۱۶۲
داده‌های ساختگی؛ SD نمونه‌ای محاسبه شده است. این مثال، طرح ارزیابی روش نیست.
یک مثال برای روشن‌شدن موضوع

دو مجموعهٔ زیر میانگین ۱۰۰ دارند، اما فاصلهٔ عددها در مجموعهٔ دوم بیشتر است. SD نمونه‌ای آن‌ها تقریباً ۱٫۵۸۱ و ۳٫۱۶۲ است؛ در این مثال، CV هم به‌ترتیب ۱٫۵۸۱٪ و ۳٫۱۶۲٪ می‌شود.

کوچک‌تر بودن SD را فقط در شرایط قابل‌مقایسه تفسیر کنید؛ واحد، سطح و طراحی بررسی مهم‌اند.

در کتاب کجا را بخوانم؟جلد ۲: شاخص‌های پراکندگی از صفحهٔ ۵۱، SD صفحهٔ ۵۳ و CV صفحهٔ ۵۴.

الان چه کار کنم؟ بخش محاسبهٔ Mean، SD و CV را در آموزش ببینید؛ مثال‌های کتاب را با همان ترتیب حل کنید.

این موضوع را با منبع اصلی ادامه دهید

منابع مکمل؛ اگر بیشتر نیاز دارید ۱ منبع

خودتان را با یک سؤال بسنجید

کدام شاخص پراکندگی نسبی را به‌صورت درصد بیان می‌کند؟

برای ادامه آماده‌اید وقتی… می‌توانید Mean، SD و CV را محاسبه و معنای هر کدام را توضیح دهید.

گام ۵ از ۶

دقت، صحت و خطا

فهرست گام‌ها ↑

حالا پراکندگی را از جابه‌جایی نتیجه نسبت به مرجع تفکیک کنید.

نزدیک به هم بودن، با نزدیک به مرجع بودن فرق دارد.

دقت به نزدیکی نتایج تکراری به یکدیگر مربوط است. برای بررسی صحت، نزدیکی نتیجه به مقدار مرجع هم اهمیت دارد. سوگرایی، اختلاف جهت‌دار میانگین با مقدار مرجع را توصیف می‌کند؛ پراکندگی کم به‌تنهایی آن را رد نمی‌کند.

نزدیک هم؛ نزدیک مرجع
نزدیک هم؛ دور از مرجع
مرکز هدف نمایندهٔ مقدار مرجع است؛ نزدیکی نقطه‌ها به هم، به‌تنهایی صحت را ثابت نمی‌کند.
یک مثال برای روشن‌شدن موضوع

فرض کنید مقدار مرجع آموزشی ۱۰۰ است و نتایج ۱۰۹، ۱۱۰ و ۱۱۱ به دست آمده‌اند. عددها به هم نزدیک‌اند، اما میانگین ۱۱۰ و اختلاف آن با مرجع ۱۰ واحد است.

این مثال فقط تفاوت مفاهیم را نشان می‌دهد؛ برای تأیید عملکرد روش باید مطالعهٔ مناسب طراحی شود.

در کتاب کجا را بخوانم؟جلد ۲: دقت و صحت صفحهٔ ۶۷؛ خطاهای تصادفی و سیستماتیک صفحات ۷۱ و ۷۳؛ سوگرایی از ۱۳۷.

الان چه کار کنم؟ ابتدا بخش دقت و صحت و انواع خطا را بخوانید؛ سپس سراغ معرفی سوگرایی بروید.

این موضوع را با منبع اصلی ادامه دهید

منابع مکمل؛ اگر بیشتر نیاز دارید ۲ منبع

خودتان را با یک سؤال بسنجید

نتایج به هم نزدیک‌اند؛ آیا همین موضوع صحت را ثابت می‌کند؟

برای ادامه آماده‌اید وقتی… تفاوت دقت و صحت را توضیح می‌دهید و با مفهوم سوگرایی آشنا هستید.

گام ۶ از ۶

مسیر بعدی را انتخاب کنید

فهرست گام‌ها ↑

پایهٔ مشترک تمام شد؛ ادامه را با توجه به مسئلهٔ کاری خود انتخاب کنید.

حالا سؤال کاری شما، مسیر را مشخص می‌کند.

اگر می‌خواهید نتایج کنترل روزانه را بخوانید، ادامهٔ مناسب شما نمودارها و کنترل کیفیت بخش‌هاست. اگر مسئلهٔ شما ارزیابی یک روش است، به صحه‌گذاری بروید. سیگما مرحلهٔ بعدیِ شناخت شاخص‌ها و منطق کنترل کیفیت است.

یک مثال برای روشن‌شدن موضوع

کارشناسی که می‌پرسد «این الگوی نمودار چه معنی دارد؟» به مسیر کنترل کیفیت نیاز دارد. کسی که می‌پرسد «عملکرد این روش را چطور بررسی کنم؟» وارد مسیر صحه‌گذاری می‌شود.

برای انتخاب شاخه، لازم نیست همهٔ کتاب‌ها را از ابتدا تا انتها بخوانید؛ با مسئلهٔ کاری خود جلو بروید.

در کتاب کجا را بخوانم؟برای کنترل کیفیت روزمره: جلد ۲، فصل ۴ از صفحهٔ ۱۶۵. برای ارزیابی روش: جلد ۴.

الان چه کار کنم؟ اگر هدف شما تفسیر کنترل‌های روزانه است، شاخهٔ کنترل کیفیت را ادامه دهید. اگر می‌خواهید روش را ارزیابی کنید، وارد صحه‌گذاری شوید.

این موضوع را با منبع اصلی ادامه دهید

منابع مکمل؛ اگر بیشتر نیاز دارید ۱ منبع

برای ادامه آماده‌اید وقتی… می‌دانید کدام شاخه به هدف فعلی شما مربوط است.

کتاب‌ها مسیر مطالعه را مشخص می‌کنند؛ انتخاب منابع با شماست.

خلاصه‌ها با بیان آموزشی بر پایهٔ کتاب تدوین شده‌اند؛ مثال‌های عددی ساختگی‌اند. شمارهٔ صفحه‌ها مطابق نسخهٔ بررسی‌شده است. آموزش ویدیویی در چند گام تکرار می‌شود چون بخش‌های مختلف همان آموزش را دنبال می‌کنید.

بازگشت به نقشهٔ کلی مسیرها ←