مسیر ارزیابی خارجی کیفیت و برنامه هم‌گروه

نقشهٔ کلی یادگیری در تریتا

نقشهٔ مسیرهای یادگیری

ایستگاه پُررنگ، مسیر فعلی شماست.

ادامهٔ همین مسیر ↓

موضوع موردنیازتان را انتخاب کنید؛ گذراندن همهٔ مسیرها الزامی نیست.

ایستگاه ۶ · از انتخاب برنامه تا پیگیری نتیجه

ارزیابی خارجی کیفیت

از انتخاب برنامه تا خواندن گزارش و پیگیری نتیجه؛ ۸ گام بر پایهٔ جلد ۵.

مطالعه و تمرین‌های مسیر رایگان است. خرید همهٔ منابع برای شروع لازم نیست.

داخل مسیر ارزیابی خارجی و هم‌گروه

هشت گام؛ از مشارکت تا بهبود

هر ایستگاه یک مفهوم، یک مثال و یک کار مشخص دارد. برای رفتن به همان گام، ایستگاه را انتخاب کنید.

گام ۱ از ۸

جای ارزیابی خارجی را بشناسید

نقشهٔ گام‌ها ↑

کنترل داخلی دارید؛ نگاه بیرونی چه چیزی به آن اضافه می‌کند؟

کارشناس گزارش داخلی دستگاه را در کنار گزارشی از یک آزمایشگاه دیگر بررسی می‌کند.
دو نگاه مکمل: عملکرد در طول زمان و مقایسه با بیرون.

سه ابزار مکمل، با سه پرسش متفاوت

کنترل کیفیت داخلی، عملکرد جاری را نسبت به پایهٔ تعریف‌شده دنبال می‌کند. ارزیابی خارجی کیفیت یا EQA امکان مقایسه با یک منبع بیرونی را فراهم می‌کند. آزمون مهارت یا PT یکی از روش‌های اجرای EQA است؛ این دو اصطلاح همیشه کاملاً هم‌معنا نیستند. در برنامهٔ هم‌گروه نیز داده‌های کنترلِ آزمایشگاه‌های قابل مقایسه کنار هم بررسی می‌شوند. مشارکت در هم‌گروه به‌خودی‌خود جای برنامهٔ PT موردنیاز آزمایشگاه را نمی‌گیرد.

دامنهٔ راهنمای تکمیلی: WHO · آشنایی با ارزیابی خارجی کیفیت ↗

مثال کاربردی

کنترل روزانه حول میانگین خود آزمایشگاه پایدار است، اما گزارش بیرونی اختلافی مداوم با هدف نشان می‌دهد. پایداری داخلی به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که میانگین شما با هدف مناسب هم‌خوان است.

گزارش خوب EQA، جای پایش روزمره را نمی‌گیرد؛ این دو مکمل یکدیگرند.

نشانی در کتابجلد ۵: تعریف آزمون مهارت از صفحهٔ ۱۷۰، مقایسهٔ IQC و EQA صفحهٔ ۱۷۸، هم‌گروه از صفحهٔ ۲۶۴.

تمرین شما یک آزمون انتخاب کنید و بنویسید اکنون چه کنترل داخلی، برنامهٔ خارجی و گزارش هم‌گروهی برای آن دارید.

منابع این گام

برای مطالعهٔ بیشتر

یک سؤال برای مرور

گزارش مناسب EQA چه معنایی دارد؟

پیش از گام بعد تفاوت IQC، PT و هم‌گروه را با مثال توضیح دهید.

گام ۲ از ۸

برنامهٔ مناسب آزمونتان را انتخاب کنید

نقشهٔ گام‌ها ↑

پیش از ثبت‌نام، ببینید برنامه دقیقاً چه چیزی را ارزیابی می‌کند.

کارشناس برنامه‌ای را انتخاب می‌کند که با دستگاه و آزمون موردنظرش هم‌خوان است.
برنامه را با نیاز آزمون انتخاب کنید، نه فقط نام آن.

نام برنامه کافی نیست؛ دامنه و گزارش را ببینید

آزمون‌ها، روش‌ها، سطوح یا چالش‌های ارائه‌شده، ویژگی مواد، نحوهٔ تعیین هدف، معیار ارزیابی و زمان‌بندی را بررسی کنید. صلاحیت ارائه‌دهنده و دامنهٔ فعالیت او باید با نیاز آزمایشگاه هم‌خوان باشد. برای آزمون‌های کیفی، امتیازدهی ممکن است بر شناسایی یا پاسخ مورد انتظار تکیه کند؛ فرمول عددی SDI را به آن‌ها تعمیم ندهید. اگر برنامهٔ مناسب در دسترس نیست، راه جایگزین مقایسه را طبق الزامات مربوط، با مسئول مجاز تعریف و مستند کنید.

مثال کاربردی

برنامه‌ای نام آزمون شما را دارد، اما گروه روش مرتبط یا سطح مهم برای کاربردتان را پوشش نمی‌دهد. پیش از انتخاب، یک نمونه گزارش و توضیح ارائه‌دهنده دربارهٔ این محدودیت را بررسی کنید.

گواهی مشارکت به‌تنهایی نشان نمی‌دهد تمام نیاز ارزیابی شما پوشش داده شده است.

نشانی در کتابجلد ۵: الزامات و ویژگی‌های برنامه، صفحات ۱۷۰ تا ۱۸۱؛ چالش‌های EQA از صفحهٔ ۱۸۸.

تمرین شما برای برنامهٔ موردنظر، یک فهرست کوتاه از پوشش آزمون، نوع ماده، هدف، معیار پذیرش، زمان ارسال و مسئول پیگیری تهیه کنید.

منابع این گام

یک سؤال برای مرور

کدام مورد پیش از انتخاب برنامه مهم‌تر است؟

پیش از گام بعد دلیل انتخاب برنامه و محدودیت پوشش آن را ثبت کرده باشید.

گام ۳ از ۸

نمونه را درست دریافت و گزارش کنید

نقشهٔ گام‌ها ↑

اعتبار ارزیابی از دریافت نمونه شروع می‌شود، نه از نمرهٔ نهایی.

کارشناس بستهٔ نمونه و راهنمای آن را کنار ساعت و دستگاه بررسی می‌کند.
از دریافت تا ارسال، یک زنجیرهٔ قابل پیگیری بسازید.

آماده‌سازی طبق راهنما؛ سنجش در روال معمول

شناسه، سلامت بسته، شرایط دریافت، نگهداری و دستور آماده‌سازی را ثبت کنید. حجم بازسازی و زمان استفاده را از راهنمای همان ماده بگیرید؛ نسخهٔ عمومی برای همهٔ نمونه‌ها وجود ندارد. پس از آماده‌سازی، نمونه را با کارکنان و فرایند معمول و طبق دستور برنامه بررسی کنید. برای بهترشدن نمره، تکرار اضافه، انتخاب بهترین نتیجه یا تبادل پاسخ با دیگر شرکت‌کنندگان انجام ندهید. پیش از ارسال، واحد، اعشار، کد روش و شناسه را با دادهٔ اصلی تطبیق دهید.

مثال کاربردی

دستگاه عدد ۱۰۵ را ثبت کرده، اما در فرم ۱۵۰ وارد شده است. کنترل نهاییِ انتقال داده می‌تواند این اشتباه را پیش از ارسال پیدا کند؛ کالیبراسیون دستگاه راه‌حل خطای رونویسی نیست.

EQA باید عملکرد واقعی فرایند شما را نشان دهد.

نشانی در کتابجلد ۵: انواع و ویژگی‌های ماده، صفحات ۱۸۱ تا ۱۸۸؛ شروع مراحل اجرایی از صفحهٔ ۲۰۴.

تمرین شما مسئول دریافت، انجام، بازبینی و ارسال را مشخص کنید؛ نسخهٔ دادهٔ خام و گزارش ارسالی را نگه دارید.

منابع این گام

برای مطالعهٔ بیشتر

با هزینه · کتاب چاپی

کتاب مستندسازی در آزمایشگاه پزشکی (۱)؛ مستندات QMS | جلد ۸

برای تدوین روش دریافت، ثبت سوابق و کنترل مستندات، از الگوهای اجرایی این جلد استفاده کنید.

جلد ۸ · مدیریت نمونه و مستندات
Original price was: 1,890,000 تومان.Current price is: 1,701,000 تومان.فهرست و خرید کتاب

یک سؤال برای مرور

برای بهترشدن نمره، نمونه را چند بار بزنیم و نزدیک‌ترین نتیجه به انتظار را بفرستیم؟

پیش از گام بعد مسیر نمونه و انتقال نتیجه را بدون مرحلهٔ نامشخص ترسیم کنید.

گام ۴ از ۸

هدف و قابلیت مقایسه را بررسی کنید

نقشهٔ گام‌ها ↑

پیش از خواندن امتیاز، بپرسید «با چه چیزی مقایسه شده‌ام؟»

دو ماده در کنار دو دستگاه با پلی نمادین برای مقایسه نشان داده شده‌اند.
معنای مقایسه به ماده، روش و مقدار هدف وابسته است.

میانگین گروه، الزاماً مقدار مرجع نیست

هدف ممکن است با روش مرجع، آزمایشگاه‌های منتخب یا توافق آماری شرکت‌کنندگان تعیین شود؛ معنای اختلاف در این حالت‌ها یکسان نیست. تبادل‌پذیری یعنی ماده برای روش‌های مشخص، رابطه‌ای شبیه نمونه‌های بیمار نشان دهد. منشأ انسانی یا نام تجاری، به‌تنهایی آن را ثابت نمی‌کند. در مادهٔ تبادل‌ناپذیر، مقایسهٔ روش‌ها محدودیت دارد و گروه روش اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. اندازه و پراکندگی گروه و اطلاعات عدم قطعیت هدف، در صورت ارائه، باید بررسی شوند.

دامنهٔ راهنمای تکمیلی: Westgard QC · هدف، هم‌گروه و محدودیت برآورد بایاس ↗

مثال کاربردی

نتیجهٔ فرضی شما ۱۰۵، هدف هم‌گروه ۱۰۴ و مقدار تعیین‌شده با روش مرجع ۱۰۰ است. نزدیکی به هم‌گروه، اختلاف با مرجع را حذف نمی‌کند. تفسیر این دو مقایسه به اعتبار هدف و تبادل‌پذیری ماده برای روش شما وابسته است.

از یک اختلاف روی مادهٔ EQA، بدون بررسی شرایط، دربارهٔ تمام نمونه‌های بیمار حکم ندهید.

نشانی در کتابجلد ۵: تبادل‌پذیری و ارزش‌گذاری، صفحات ۱۷۴ و ۱۸۱ تا ۱۸۸؛ تعیین هدف، صفحات ۲۲۹ تا ۲۳۲.

تمرین شما در یک گزارش، نوع هدف، تعریف گروه، تعداد اعضا و توضیح ماده را پیدا کنید؛ موارد نامعلوم را از ارائه‌دهنده بپرسید.

منابع این گام

برای مطالعهٔ بیشتر

یک سؤال برای مرور

نتیجه نزدیک میانگین هم‌گروه است. کدام برداشت درست است؟

پیش از گام بعد نوع هدف و محدودیت مقایسهٔ گزارش خود را توضیح دهید.

گام ۵ از ۸

گزارش را فراتر از قبول یا رد بخوانید

نقشهٔ گام‌ها ↑

اختلاف، جهت آن و معیار امتیازدهی را کنار هم ببینید.

کارشناس با ذره‌بین فاصلهٔ یک نقطه از مرکز گزارش را بررسی می‌کند.
امتیاز را همراه فاصلهٔ واقعی و مبنای مقایسه بخوانید.

هر شاخص، مخرج و معنای خودش را دارد

در یک مثال سادهٔ هم‌گروهی، SDI از اختلاف نتیجه یا میانگین آزمایشگاه با هدف گروه، تقسیم بر SD تعریف‌شدهٔ گروه به دست می‌آید. علامت مثبت یعنی بالاتر و منفی یعنی پایین‌تر از هدف. در برخی برنامه‌ها z-score از انحراف معیار تعیین‌شده برای ارزیابی مهارت استفاده می‌کند؛ این مخرج الزاماً SD مشاهده‌شدهٔ گروه نیست. درصد اختلاف نیز فاصله نسبت به هدف را بیان می‌کند. نام شاخص، تعریف مخرج و حدود پذیرش را از راهنمای همان گزارش بخوانید.

مثال کاربردی

مثال ساختگی: نتیجه ۱۰۵، هدف ۱۰۰ و SD مقایسه ۲ در یک واحد؛ SDI=۲٫۵ و اختلاف نسبی +۵٪ است. اگر فقط SD مقایسه به ۴ تغییر کند، SDI=۱٫۲۵ می‌شود؛ فاصلهٔ واقعی همان ۵ واحد است. بهترشدن امتیاز الزاماً بهبود روش نیست.

SDI یا اختلاف یک نمونه، به‌تنهایی علت خطا یا بایاس پایدار روش را اثبات نمی‌کند.

نشانی در کتابجلد ۵: معیارهای پذیرش از صفحهٔ ۲۲۶؛ شاخص‌های گزارش، صفحات ۲۳۵ تا ۲۵۴.

تمرین شما در گزارش، نتیجه، هدف، مخرج شاخص، واحد، گروه و معیار پذیرش را علامت بزنید. سپس مثال تعاملی زیر را تمرین کنید.

تمرین آموزشی · رایگان

اختلاف ثابت است؛ چرا امتیاز عوض می‌شود؟

مثال سادهٔ SDI هم‌گروهی را تمرین کنید. این ابزار قبول یا رد رسمی صادر نمی‌کند و برای آزمون کیفی نیست. همهٔ مقادیر باید در یک واحد باشند؛ مخرج واقعی را از راهنمای برنامه بگیرید. ورودی‌ها ذخیره یا ارسال نمی‌شوند.

SDI = (x − target) / SD

عدد فارسی و انگلیسی پذیرفته می‌شود؛ ممیز: نقطه یا «٫». با هدف صفر، درصد اختلاف تعریف نمی‌شود.

در مثال اولیه، SDI برابر ۲٫۵ و اختلاف +۵٪ است. SD را از ۲ به ۴ تغییر دهید و نتیجه را مقایسه کنید.

منابع این گام

برای مطالعهٔ بیشتر

یک سؤال برای مرور

با SD بزرگ‌ترِ گروه، SDI کم شده ولی اختلاف ثابت است. چه نتیجه‌ای می‌گیریم؟

پیش از گام بعد شاخص را با تعریف درست محاسبه و معیار پذیرش همان برنامه را پیدا کنید.

گام ۶ از ۸

گزارش هم‌گروه را در طول زمان دنبال کنید

نقشهٔ گام‌ها ↑

هم‌گروه مفید است، اگر واقعاً قابل مقایسه باشد.

سه کارشناس با دستگاه‌ها و مواد کنترل مشابه، گزارش‌های خود را در یک پوشهٔ مشترک مقایسه می‌کنند.
مقایسهٔ معتبر با هم‌خوانی داده‌ها شروع می‌شود.

دوره، لات، سطح و روش را هم‌خوان نگه دارید

تعریف هم‌گروه می‌تواند بر دستگاه، روش، معرف و مادهٔ کنترل تکیه کند. لات و سطح کنترل، دورهٔ گزارش و کفایت داده‌ها را بررسی کنید. در گزارش‌های معمول، CVI یا CVR نسبت CV آزمایشگاه به CV مقایسه‌ای تعریف‌شده است؛ تعریف ارائه‌دهنده را بخوانید. این نسبت دربارهٔ پراکندگی نسبی است، نه سوگرایی. SDI روند فاصله از گروه را کمک می‌کند ببینید. میانگین یا SD گروه را بدون ارزیابی جای حدود داخلی آزمایشگاه نگذارید.

مثال کاربردی

در مثال آموزشی، CV آزمایشگاه ۳٪ و CV مقایسه‌ای ۲٪ است؛ نسبت ۱٫۵ می‌شود. این عدد پراکندگی بیشتر نسبت به مبنا را نشان می‌دهد، اما علت آن را تعیین نمی‌کند. اگر دوره‌ها یا سطوح متفاوت باشند، مقایسه قابل اتکا نیست.

هم‌گروه ابزار مقایسه است؛ دنبال‌کردن کورکورانهٔ میانگین گروه هدف کیفیت نیست.

نشانی در کتابجلد ۵: CVI و CVR از صفحهٔ ۲۵۲؛ نمودار ترکیبی از ۲۵۴؛ برنامهٔ هم‌گروه از صفحهٔ ۲۶۴.

تمرین شما دو گزارش متوالیِ قابل مقایسه را کنار هم بگذارید؛ تغییر گروه، لات، تعداد داده و روند SDI و CV را ثبت کنید.

در گزارش هم‌گروه، این سه پرسش را جدا کنید

فاصله از هدف گروهSDI

نتیجه یا میانگین من نسبت به هدف مقایسه کجاست؟ تعریف مخرج را بخوانید.

پراکندگی نسبیCVI / CVR

CV من نسبت به CV مقایسه‌ای تعریف‌شده چقدر است؟ دوره و سطح باید هم‌خوان باشند.

محدودیت مشترکگروه ≠ مرجع

نزدیکی اعضا به هم، سوگرایی مشترک گروه را رد نمی‌کند.

منابع این گام

برای مطالعهٔ بیشتر

یک سؤال برای مرور

CVI در تعریف نسبت CVها، بیشتر دربارهٔ کدام مؤلفه است؟

پیش از گام بعد شرایط هم‌خوانی دو گزارش و تفاوت شاخص پراکندگی با شاخص فاصله از هدف را بدانید.

گام ۷ از ۸

نتیجهٔ نامطلوب را مرحله‌به‌مرحله بررسی کنید

نقشهٔ گام‌ها ↑

از شواهد شروع کنید؛ نه از کالیبراسیون فوری یا تکرار بی‌هدف.

کارشناس مسیر شواهد را از بستهٔ نمونه تا دستگاه و برگهٔ نتیجه دنبال می‌کند.
ابتدا محل خطا را مشخص کنید، سپس اقدام متناسب انتخاب کنید.

ثبت، ارزیابی اثر، یافتن علت

ابتدا دادهٔ خام را با نتیجهٔ ارسال‌شده، واحد و کد روش مقایسه کنید. سپس دریافت و آماده‌سازی نمونه، زمان سنجش، IQC، کالیبراسیون، لات معرف، نگهداری و توضیحات ارائه‌دهنده را بررسی کنید. نتیجهٔ نامطلوب را ثبت و مسئول مجاز را درگیر کنید. اگر شواهدی از اثر بر نتایج بیمار وجود دارد، دامنهٔ اثر و اقدامات لازم باید طبق روش مصوب ارزیابی شود؛ برای این بررسی منتظر دور بعد نمانید. تکرار پس از دریافت گزارش می‌تواند بخشی از تحقیق باشد، اما سابقهٔ نتیجهٔ اولیه را پاک نمی‌کند.

مثال کاربردی

عدد خام ۱۰۵ بوده ولی ۱۵۰ ارسال شده است: مسیر اول بررسی انتقال داده است. اگر عدد خام هم نامطلوب باشد و هم‌زمان تغییر پایدار IQC دیده شود، بررسی فنی روش اولویت می‌گیرد. یک نسخهٔ ثابت برای هر دو رخداد مناسب نیست.

نتیجهٔ بد، نقطهٔ آغاز تحقیق است؛ علت را باید با شواهد پیدا کرد.

نشانی در کتابجلد ۵: نکات تفسیر از صفحهٔ ۲۳۸؛ جلد ۷: ثبت عدم انطباق و اجزای گزارش، صفحات ۸۷ تا ۱۰۱.

تمرین شما برای یک رخداد فرضی، شرح مسئله، شواهد، اقدام فوری، مسئول بررسی و دادهٔ لازم برای تأیید علت را بنویسید.

منابع این گام

برای مطالعهٔ بیشتر

با هزینه · کتاب چاپی

کتاب مستندسازی در آزمایشگاه پزشکی (۱)؛ مستندات QMS | جلد ۸

برای تبدیل فرایند بررسی به روش اجرایی و سوابق قابل پیگیری، الگوهای این جلد را ببینید.

جلد ۸ · شناسایی و مدیریت عدم انطباق، صفحات ۲۱۴ و ۲۱۹
Original price was: 1,890,000 تومان.Current price is: 1,701,000 تومان.فهرست و خرید کتاب

یک سؤال برای مرور

پس از گزارش نامطلوب، اولین رویکرد مناسب چیست؟

پیش از گام بعد یک مسیر بررسی مستند با مسئول و شواهد مشخص داشته باشید.

گام ۸ از ۸

اثربخشی اقدام را بررسی و مسیر را ادامه دهید

نقشهٔ گام‌ها ↑

بستن پرونده یعنی شواهد بهبود داریم، نه فقط یک اقدام انجام‌شده.

دو کارشناس گزارش قبل و بعد را کنار تقویم و پیکان بهبود بررسی می‌کنند.
گزارش، اقدام و بازبینی یک چرخهٔ واحدند.

اصلاح امروز را به پیشگیری از تکرار وصل کنید

اصلاح نتیجهٔ اشتباه با رفع علت تکرار آن یکسان نیست. برای اقدام اصلاحی، مسئول، موعد و معیار اثربخشی مشخص کنید؛ سپس دادهٔ مناسب بعد از اقدام را بررسی کنید. گزارش‌های بعدی EQA، روند IQC و سوابق رخدادها شواهد مکمل‌اند. یک دور قبول‌شدن به‌تنهایی کافی نیست که علت را رفع‌شده بدانیم. اگر اختلاف خارجی را برای سیگما یا برآورد بایاس استفاده می‌کنید، اعتبار هدف، تبادل‌پذیری، سطوح و نماینده‌بودن دوره را دوباره بررسی کنید.

مثال کاربردی

اگر علت خطای رونویسی بوده، فقط تصحیح عدد کافی نیست. فرایند بازبینی یا انتقال داده را اصلاح کنید و در چند نوبتِ تعریف‌شده، میزان خطای انتقال را بررسی کنید. معیار و تعداد بررسی را متناسب با ریسک در برنامه بنویسید.

پرونده زمانی کامل است که اقدام و شواهد اثربخشی به هم وصل باشند.

نشانی در کتابجلد ۷: گزارش عدم انطباق و تأیید اقدامات از صفحهٔ ۱۰۰؛ جلد ۵: تفسیر گزارش و هم‌گروه، فصل ۴.

تمرین شما برگهٔ جمع‌بندی این مسیر را در مستندات خود کامل کنید؛ کارهای باز، مسئول و تاریخ بازبینی را مشخص نگه دارید.

برگهٔ پیگیری یک گزارش

این موارد را در مستندات خود تکمیل کنید؛ در این صفحه پیشرفت یا اطلاعات آزمایشگاه ذخیره نمی‌شود.

  1. هویت: برنامه، دور، نمونه، آزمون، روش و واحد.
  2. مبنای مقایسه: نوع هدف، گروه، اندازهٔ گروه، شاخص و معیار پذیرش.
  3. یافته: نتیجه و اختلاف، روند قبلی و محدودیت تفسیر.
  4. بررسی: دادهٔ خام، آماده‌سازی، IQC، رخدادهای فنی و دامنهٔ اثر.
  5. اقدام: علتِ تأییدشده، اقدام فوری و اصلاحی، مسئول و موعد.
  6. اثربخشی: معیار ازپیش‌تعیین‌شده، شواهد بعد از اقدام و تصمیم نهایی.

منابع این گام

برای مطالعهٔ بیشتر

یک سؤال برای مرور

کدام مورد شاهد مناسب‌تری برای بستن اقدام است؟

پیش از گام بعد برای هر اقدام، معیار اثربخشی و شواهد پیگیری داشته باشید.

گزارش را بایگانی نکنید تا از آن چیزی برای بهبود آموخته باشید.

مبنای مطالعه: جلد ۵ مجموعهٔ اجرای تضمین کیفیت، فصل‌های ۳ و ۴، گردآوری و تألیف دکتر مظفر جباری؛ جلد ۷ برای پیگیری عدم انطباق و جلد ۸ برای مستندسازی معرفی شده‌اند. شمارهٔ صفحات مطابق نسخهٔ بررسی‌شده است. متن‌ها خلاصهٔ آموزشی با بیان تازه، مثال‌ها ساختگی و تصاویر مفهومی‌اند.

تفسیر نهایی و اقدام اجرایی باید با راهنمای همان برنامه، الزامات مربوط و بررسی مسئول مجاز آزمایشگاه هماهنگ شود.