کنترل کیفیت داخلی و ارزیابی خارجی در آزمایشگاههای بالینی
برای شروع، تفاوت کنترل داخلی و ارزیابی خارجی را در این مقاله مرور کنید.
موضوع موردنیازتان را انتخاب کنید؛ گذراندن همهٔ مسیرها الزامی نیست.
ایستگاه ۶ · از انتخاب برنامه تا پیگیری نتیجه
از انتخاب برنامه تا خواندن گزارش و پیگیری نتیجه؛ ۸ گام بر پایهٔ جلد ۵.
مطالعه و تمرینهای مسیر رایگان است. خرید همهٔ منابع برای شروع لازم نیست.
هر ایستگاه یک مفهوم، یک مثال و یک کار مشخص دارد. برای رفتن به همان گام، ایستگاه را انتخاب کنید.
کنترل داخلی دارید؛ نگاه بیرونی چه چیزی به آن اضافه میکند؟

کنترل کیفیت داخلی، عملکرد جاری را نسبت به پایهٔ تعریفشده دنبال میکند. ارزیابی خارجی کیفیت یا EQA امکان مقایسه با یک منبع بیرونی را فراهم میکند. آزمون مهارت یا PT یکی از روشهای اجرای EQA است؛ این دو اصطلاح همیشه کاملاً هممعنا نیستند. در برنامهٔ همگروه نیز دادههای کنترلِ آزمایشگاههای قابل مقایسه کنار هم بررسی میشوند. مشارکت در همگروه بهخودیخود جای برنامهٔ PT موردنیاز آزمایشگاه را نمیگیرد.
دامنهٔ راهنمای تکمیلی: WHO · آشنایی با ارزیابی خارجی کیفیت ↗
کنترل روزانه حول میانگین خود آزمایشگاه پایدار است، اما گزارش بیرونی اختلافی مداوم با هدف نشان میدهد. پایداری داخلی بهتنهایی ثابت نمیکند که میانگین شما با هدف مناسب همخوان است.
گزارش خوب EQA، جای پایش روزمره را نمیگیرد؛ این دو مکمل یکدیگرند.
تمرین شما یک آزمون انتخاب کنید و بنویسید اکنون چه کنترل داخلی، برنامهٔ خارجی و گزارش همگروهی برای آن دارید.
برای شروع، تفاوت کنترل داخلی و ارزیابی خارجی را در این مقاله مرور کنید.
اگر میانگین، SD و CV را نمیشناسید، ابتدا پیشنیاز رایگان آمار را ببینید.
نیاز به ورود و ثبتنام رایگان در دوره دارد.
مشاهده و ثبتنام رایگانپیش از گام بعد تفاوت IQC، PT و همگروه را با مثال توضیح دهید.
پیش از ثبتنام، ببینید برنامه دقیقاً چه چیزی را ارزیابی میکند.

آزمونها، روشها، سطوح یا چالشهای ارائهشده، ویژگی مواد، نحوهٔ تعیین هدف، معیار ارزیابی و زمانبندی را بررسی کنید. صلاحیت ارائهدهنده و دامنهٔ فعالیت او باید با نیاز آزمایشگاه همخوان باشد. برای آزمونهای کیفی، امتیازدهی ممکن است بر شناسایی یا پاسخ مورد انتظار تکیه کند؛ فرمول عددی SDI را به آنها تعمیم ندهید. اگر برنامهٔ مناسب در دسترس نیست، راه جایگزین مقایسه را طبق الزامات مربوط، با مسئول مجاز تعریف و مستند کنید.
برنامهای نام آزمون شما را دارد، اما گروه روش مرتبط یا سطح مهم برای کاربردتان را پوشش نمیدهد. پیش از انتخاب، یک نمونه گزارش و توضیح ارائهدهنده دربارهٔ این محدودیت را بررسی کنید.
گواهی مشارکت بهتنهایی نشان نمیدهد تمام نیاز ارزیابی شما پوشش داده شده است.
تمرین شما برای برنامهٔ موردنظر، یک فهرست کوتاه از پوشش آزمون، نوع ماده، هدف، معیار پذیرش، زمان ارسال و مسئول پیگیری تهیه کنید.
بخش مشخصشده از جلد ۵ را برای ادامهٔ همین گام مطالعه کنید.
پیش از گام بعد دلیل انتخاب برنامه و محدودیت پوشش آن را ثبت کرده باشید.
اعتبار ارزیابی از دریافت نمونه شروع میشود، نه از نمرهٔ نهایی.

شناسه، سلامت بسته، شرایط دریافت، نگهداری و دستور آمادهسازی را ثبت کنید. حجم بازسازی و زمان استفاده را از راهنمای همان ماده بگیرید؛ نسخهٔ عمومی برای همهٔ نمونهها وجود ندارد. پس از آمادهسازی، نمونه را با کارکنان و فرایند معمول و طبق دستور برنامه بررسی کنید. برای بهترشدن نمره، تکرار اضافه، انتخاب بهترین نتیجه یا تبادل پاسخ با دیگر شرکتکنندگان انجام ندهید. پیش از ارسال، واحد، اعشار، کد روش و شناسه را با دادهٔ اصلی تطبیق دهید.
دستگاه عدد ۱۰۵ را ثبت کرده، اما در فرم ۱۵۰ وارد شده است. کنترل نهاییِ انتقال داده میتواند این اشتباه را پیش از ارسال پیدا کند؛ کالیبراسیون دستگاه راهحل خطای رونویسی نیست.
EQA باید عملکرد واقعی فرایند شما را نشان دهد.
تمرین شما مسئول دریافت، انجام، بازبینی و ارسال را مشخص کنید؛ نسخهٔ دادهٔ خام و گزارش ارسالی را نگه دارید.
بخش مشخصشده از جلد ۵ را برای ادامهٔ همین گام مطالعه کنید.
برای تدوین روش دریافت، ثبت سوابق و کنترل مستندات، از الگوهای اجرایی این جلد استفاده کنید.
پیش از گام بعد مسیر نمونه و انتقال نتیجه را بدون مرحلهٔ نامشخص ترسیم کنید.
پیش از خواندن امتیاز، بپرسید «با چه چیزی مقایسه شدهام؟»

هدف ممکن است با روش مرجع، آزمایشگاههای منتخب یا توافق آماری شرکتکنندگان تعیین شود؛ معنای اختلاف در این حالتها یکسان نیست. تبادلپذیری یعنی ماده برای روشهای مشخص، رابطهای شبیه نمونههای بیمار نشان دهد. منشأ انسانی یا نام تجاری، بهتنهایی آن را ثابت نمیکند. در مادهٔ تبادلناپذیر، مقایسهٔ روشها محدودیت دارد و گروه روش اهمیت بیشتری پیدا میکند. اندازه و پراکندگی گروه و اطلاعات عدم قطعیت هدف، در صورت ارائه، باید بررسی شوند.
دامنهٔ راهنمای تکمیلی: Westgard QC · هدف، همگروه و محدودیت برآورد بایاس ↗
نتیجهٔ فرضی شما ۱۰۵، هدف همگروه ۱۰۴ و مقدار تعیینشده با روش مرجع ۱۰۰ است. نزدیکی به همگروه، اختلاف با مرجع را حذف نمیکند. تفسیر این دو مقایسه به اعتبار هدف و تبادلپذیری ماده برای روش شما وابسته است.
از یک اختلاف روی مادهٔ EQA، بدون بررسی شرایط، دربارهٔ تمام نمونههای بیمار حکم ندهید.
تمرین شما در یک گزارش، نوع هدف، تعریف گروه، تعداد اعضا و توضیح ماده را پیدا کنید؛ موارد نامعلوم را از ارائهدهنده بپرسید.
بخش مشخصشده از جلد ۵ را برای ادامهٔ همین گام مطالعه کنید.
برای تفاوت اختلاف مشاهدهشده و برآورد سوگرایی، این مقاله را کنار گزارش خود مرور کنید.
پیش از گام بعد نوع هدف و محدودیت مقایسهٔ گزارش خود را توضیح دهید.
اختلاف، جهت آن و معیار امتیازدهی را کنار هم ببینید.

در یک مثال سادهٔ همگروهی، SDI از اختلاف نتیجه یا میانگین آزمایشگاه با هدف گروه، تقسیم بر SD تعریفشدهٔ گروه به دست میآید. علامت مثبت یعنی بالاتر و منفی یعنی پایینتر از هدف. در برخی برنامهها z-score از انحراف معیار تعیینشده برای ارزیابی مهارت استفاده میکند؛ این مخرج الزاماً SD مشاهدهشدهٔ گروه نیست. درصد اختلاف نیز فاصله نسبت به هدف را بیان میکند. نام شاخص، تعریف مخرج و حدود پذیرش را از راهنمای همان گزارش بخوانید.
مثال ساختگی: نتیجه ۱۰۵، هدف ۱۰۰ و SD مقایسه ۲ در یک واحد؛ SDI=۲٫۵ و اختلاف نسبی +۵٪ است. اگر فقط SD مقایسه به ۴ تغییر کند، SDI=۱٫۲۵ میشود؛ فاصلهٔ واقعی همان ۵ واحد است. بهترشدن امتیاز الزاماً بهبود روش نیست.
SDI یا اختلاف یک نمونه، بهتنهایی علت خطا یا بایاس پایدار روش را اثبات نمیکند.
تمرین شما در گزارش، نتیجه، هدف، مخرج شاخص، واحد، گروه و معیار پذیرش را علامت بزنید. سپس مثال تعاملی زیر را تمرین کنید.
مثال سادهٔ SDI همگروهی را تمرین کنید. این ابزار قبول یا رد رسمی صادر نمیکند و برای آزمون کیفی نیست. همهٔ مقادیر باید در یک واحد باشند؛ مخرج واقعی را از راهنمای برنامه بگیرید. ورودیها ذخیره یا ارسال نمیشوند.
SDI = (x − target) / SD
این آموزش ضبطشده به تفسیر EQAP، تورش و تحلیل همگروه میپردازد؛ برای ادامهٔ عملی این گام مناسب است.
بخش مشخصشده از جلد ۵ را برای ادامهٔ همین گام مطالعه کنید.
پیش از گام بعد شاخص را با تعریف درست محاسبه و معیار پذیرش همان برنامه را پیدا کنید.
همگروه مفید است، اگر واقعاً قابل مقایسه باشد.

تعریف همگروه میتواند بر دستگاه، روش، معرف و مادهٔ کنترل تکیه کند. لات و سطح کنترل، دورهٔ گزارش و کفایت دادهها را بررسی کنید. در گزارشهای معمول، CVI یا CVR نسبت CV آزمایشگاه به CV مقایسهای تعریفشده است؛ تعریف ارائهدهنده را بخوانید. این نسبت دربارهٔ پراکندگی نسبی است، نه سوگرایی. SDI روند فاصله از گروه را کمک میکند ببینید. میانگین یا SD گروه را بدون ارزیابی جای حدود داخلی آزمایشگاه نگذارید.
در مثال آموزشی، CV آزمایشگاه ۳٪ و CV مقایسهای ۲٪ است؛ نسبت ۱٫۵ میشود. این عدد پراکندگی بیشتر نسبت به مبنا را نشان میدهد، اما علت آن را تعیین نمیکند. اگر دورهها یا سطوح متفاوت باشند، مقایسه قابل اتکا نیست.
همگروه ابزار مقایسه است؛ دنبالکردن کورکورانهٔ میانگین گروه هدف کیفیت نیست.
تمرین شما دو گزارش متوالیِ قابل مقایسه را کنار هم بگذارید؛ تغییر گروه، لات، تعداد داده و روند SDI و CV را ثبت کنید.
نتیجه یا میانگین من نسبت به هدف مقایسه کجاست؟ تعریف مخرج را بخوانید.
CV من نسبت به CV مقایسهای تعریفشده چقدر است؟ دوره و سطح باید همخوان باشند.
نزدیکی اعضا به هم، سوگرایی مشترک گروه را رد نمیکند.
برای تمرین ارزیابی بینآزمایشگاهی و تحلیل دادهها در نرمافزار تریتا، سرفصل این آموزش ضبطشده را بررسی کنید.
بخش مشخصشده از جلد ۵ را برای ادامهٔ همین گام مطالعه کنید.
پیش از گام بعد شرایط همخوانی دو گزارش و تفاوت شاخص پراکندگی با شاخص فاصله از هدف را بدانید.
از شواهد شروع کنید؛ نه از کالیبراسیون فوری یا تکرار بیهدف.

ابتدا دادهٔ خام را با نتیجهٔ ارسالشده، واحد و کد روش مقایسه کنید. سپس دریافت و آمادهسازی نمونه، زمان سنجش، IQC، کالیبراسیون، لات معرف، نگهداری و توضیحات ارائهدهنده را بررسی کنید. نتیجهٔ نامطلوب را ثبت و مسئول مجاز را درگیر کنید. اگر شواهدی از اثر بر نتایج بیمار وجود دارد، دامنهٔ اثر و اقدامات لازم باید طبق روش مصوب ارزیابی شود؛ برای این بررسی منتظر دور بعد نمانید. تکرار پس از دریافت گزارش میتواند بخشی از تحقیق باشد، اما سابقهٔ نتیجهٔ اولیه را پاک نمیکند.
عدد خام ۱۰۵ بوده ولی ۱۵۰ ارسال شده است: مسیر اول بررسی انتقال داده است. اگر عدد خام هم نامطلوب باشد و همزمان تغییر پایدار IQC دیده شود، بررسی فنی روش اولویت میگیرد. یک نسخهٔ ثابت برای هر دو رخداد مناسب نیست.
نتیجهٔ بد، نقطهٔ آغاز تحقیق است؛ علت را باید با شواهد پیدا کرد.
تمرین شما برای یک رخداد فرضی، شرح مسئله، شواهد، اقدام فوری، مسئول بررسی و دادهٔ لازم برای تأیید علت را بنویسید.
برای ثبت عدم انطباق و پیگیری علت و اقدام اصلاحی، فصل دوم این جلد را بخوانید.
برای تبدیل فرایند بررسی به روش اجرایی و سوابق قابل پیگیری، الگوهای این جلد را ببینید.
پیش از گام بعد یک مسیر بررسی مستند با مسئول و شواهد مشخص داشته باشید.
بستن پرونده یعنی شواهد بهبود داریم، نه فقط یک اقدام انجامشده.

اصلاح نتیجهٔ اشتباه با رفع علت تکرار آن یکسان نیست. برای اقدام اصلاحی، مسئول، موعد و معیار اثربخشی مشخص کنید؛ سپس دادهٔ مناسب بعد از اقدام را بررسی کنید. گزارشهای بعدی EQA، روند IQC و سوابق رخدادها شواهد مکملاند. یک دور قبولشدن بهتنهایی کافی نیست که علت را رفعشده بدانیم. اگر اختلاف خارجی را برای سیگما یا برآورد بایاس استفاده میکنید، اعتبار هدف، تبادلپذیری، سطوح و نمایندهبودن دوره را دوباره بررسی کنید.
اگر علت خطای رونویسی بوده، فقط تصحیح عدد کافی نیست. فرایند بازبینی یا انتقال داده را اصلاح کنید و در چند نوبتِ تعریفشده، میزان خطای انتقال را بررسی کنید. معیار و تعداد بررسی را متناسب با ریسک در برنامه بنویسید.
پرونده زمانی کامل است که اقدام و شواهد اثربخشی به هم وصل باشند.
تمرین شما برگهٔ جمعبندی این مسیر را در مستندات خود کامل کنید؛ کارهای باز، مسئول و تاریخ بازبینی را مشخص نگه دارید.
این موارد را در مستندات خود تکمیل کنید؛ در این صفحه پیشرفت یا اطلاعات آزمایشگاه ذخیره نمیشود.
بخش مشخصشده از جلد ۵ را برای ادامهٔ همین گام مطالعه کنید.
اگر اقدام انجام شده ولی تکرار مسئله ادامه دارد، فصل عدم انطباق و ریشهیابی این جلد را مرور کنید.
پیش از گام بعد برای هر اقدام، معیار اثربخشی و شواهد پیگیری داشته باشید.