تشخیص آزمایشگاهی هلیکوباکتر پایلوری (Helicobacter pylori)  

هدف از انجام این آزمایش

غربالگری و تشخیص عفونت با یک باکتری گوارشی به نام هلیکوباکتر پیلوری یاH. Pylori است. هلیکوباکتر پیلوری باسیل گرم منفی، خمیده و میکروآئروفیلیک است.

پس از ورود هلیکوباکترپیلوری به بدن، غشاء معده توسط این باکتری مورد تهاجم قرار می گیرد. غشای معده از فرد در برابر اسیدی که بدن برای هضم غذا ترشح می کند، محافظت می نماید. این باکتری موجب کاهش توانایی معده در تولید موکوس می شود، بنابراین معده مستعد آسیب توسط اسید گوارشی و بروز زخم معده می گردد. زخم معده موجب خونریزی، عفونت و جلوگیری از حرکت غذا در دستگاه گوارش می شود. این باکتری یک ریسک فاکتور مهم برای زخم معده، زخم دوازدهه، گاستریت مزمن یا حتی التهاب مری است و علاوه بر این، جزء کلاس یک عوامل سرطانزای معده به حساب می آید.

عفونت مجاری گوارشی با هلیکوباکتر پیلوری بسیار شایع است بطوری که تقریبا نیمی از مردم سراسر دنیا به این باکتری گوارشی آلوده اند. با اینحال، بیشتر افراد آلوده به هلیکوباکتر پیلوری علائم بالینی خاصی ندارند. این باکتری در 95 تا 98 درصد موارد زخم دوازدهه و 60 تا 90 درصد موارد زخم معده یافت می شود.

پاسخ ایمنی میزبان به H.pylori

عفونت با هلیکوباکتر پیلوری منجر به التهاب مدوام معده در همه افراد آلوده می شود، ولی این باکتری غیر مهاجم بوده و وارد سلول های مخاطی نمی شود. پاسخ میزبان به دنبال اتصال باکتری به سلولهای اپی تلیال شروع می شود و با آسیب به سلولهای مخاطی مواد آنتی ژنیک مترشحه از باکتری جذب سلولهای اپی تلیال معده شده و پس از عبوراز لامینا پروپریا (لایه زیر مخاطی) ، لنفوسیت ها را تحریک نموده و در نتیجه آنتی بادی بر علیه این باکتری از کلاس IgG ، IgA و بندرت از کلاس IgM ایجاد می شود. پس از درمان کامل تیتر آنتی بادی ها به تدریج کاهش می یابد. توجه شود که عفونت اولیه ناشی از H.pylori ایجاد مصونیت نمی نماید و احتمال عفونت مجدد (reinfection) زیاد است.

راه های انتقال میکروب هلیکوباکتر پایلوری:

این باکتری به صورت انتقال فرد به فرد به وسیله ی تماس با بزاق، استفراغ و مدفوع شخص آلوده با میکروب ذکر شده صورت می گیرد. همچنین این امکان وجود دارد که میکروب از طریق خوردن مواد غذایی آلوده نیز منتقل شود.

آزمایش خون شامل :

1. Pylori IgA : معمولا چند هفته پس از آغاز عفونت در بدن ایجاد می شود و مدت طولانی قابل شناسایی است. مثبت شدن این تست ارتباط زیادی با گاستریت دارد. این آنتی بادی ممکن است در همه بیماران قابل شناسایی نباشد. این آنتی بادی برای پایش درمان از نظر ریشه کن شدن باکتری در بدن بسیار مناسب است.

 : H. Pylori IgG اولین آنتی بادی است که پس از کاهش IgM در بدن تولید می شود و تا سالها باقی می ماند. این آنتی بادی برای پایش درمان از نظر ریشه کن شدن باکتری در بدن بسیار مناسب است. در صورتی که شش ماه پس از آغاز درمان، تیتر H. Pylori IgG بطور قابل توجهی کاهش یابد، نشان دهنده موفقیت آمیز بودن درمان بوده است. افزایش در تیتر H. Pylori IgG نشاندهنده حالات زیر است:

– عفونت هلیکوباکتر پیلوری پیشرفته

– عفونت مزمن با هلیکوباکتر پیلوری

1. Pylori IgM: چند روز پس از مواجهه با هلیکوباکتر پیلوری در بدن تولید می گردد و پس از گذشت چند هفته دیگر قابل شناسایی نیست.

تست تنفسی اوره (Urea Breath Test):

این روش بر اساس است فعالیت آنزیم اوره آز هلیکوباکتر پیلوری است. اوره نشاندار ( 14C- or 13C- urea) موجود در کپسول خوراکی که توسط بیمار خورده می شود به آمونیاک و CO2 حاوی کربن نشاندار شده، متابولیزه شده و CO2 از طریق مخاط به جریان خون انتشار یافته و از آنجا به شش ها و در نهایت به بازدم انتقال می یابد. با جمع آوری CO2 نشاندار موجود در بازدم میزان CO2 تولید شده در معده را می توان اندازه گیری نمود. اگر CO2 نشاندار آشکار گردد نشانه عفونت فعال هلیکوباکتر پیلوری می باشد. به علت دوز بسیار پایین داروی مورد استفاده در این تست، مصرف آن در موارد بارداری و همچنین کودکان مجاز می باشد. برای انجام آزمایش شرایط زیر باید رعایت شود:

1- بیمار از 6 ساعت قبل ناشتا باشد

2- عدم مصرف آنتی بیوتیک، بیسموت و داروهای ضد ترشحی (مثل امپرازول و …) 4 هفته قبل از انجام آزمایش

3- عدم مصرف انواع آنتی اسید و بلوک کننده های H2 (مثل سایمتدین، رانیتیدین و …) 7 روز قبل از انجام آزمایش

تست تعیین آنتی ژن هلیکوباکتر پایلوری در مدفوع به روش PCR

این تست با حساسیت 98-89 درصد و ویژگی بالای 90 درصد راه آلترناتیو برای تست تنفسی اوره می باشد. تست های مدفوعی برای پیگیری درمان موثر قابل انجام و اعتماد هستند و باید 8 هفته پس از اتمام دوره درمان ، مورد استفاده قرار گیرند. اما روش بسیار گرانتری نسبت به تست های دیگر می باشد.

4 هفته پس از اتمام رژیم درمانی برای اطمینان از ریشه کن شدن باکتری از بدن تست UBT انجام می شود ، که به دنبال درمان موثر، این تست باید منفی شود.