راهنمای جامع ایمنی و حفاظت در آزمایشگاه‌ها: نکات و تجهیزات ضروری

مقدمه

آزمایشگاه‌ها محیط‌هایی با خطرات متعدد هستند که می‌توانند سلامت کارکنان، محیط زیست و جامعه را تهدید کنند. این خطرات شامل عوامل بیولوژیک، شیمیایی، رادیواکتیو، الکتریکی، مکانیکی، مواد آتش‌زا و پسماندهای خطرناک می‌شوند. رعایت اصول ایمنی آزمایشگاه و طراحی برنامه مدیریت ایمنی جامع، از اهمیت حیاتی برخوردار است.

طراحی فضای آزمایشگاه باید با توجه به مساحت، تخصیص مناسب فضا، جداسازی بخش‌های اداری و فنی، چیدمان تجهیزات و مسیرهای تردد ایمن انجام شود. فضاهای نمونه‌گیری، پذیرش و آبدارخانه باید مجزا باشند و دسترسی به بخش فنی محدود به افراد مشخص باشد. مسیرهای خروجی باید واضح باشند و از انسداد آنها جلوگیری شود. نصب توری پنجره‌ها و کنترل ورود حشرات و جانوران موذی نیز الزامی است.

تجهیزات اضطراری مانند کپسول آتش‌نشانی، دوش اضطراری و جعبه کمک‌های اولیه باید به آسانی در دسترس کارکنان قرار گیرند. تمامی نمونه‌های آزمایشگاهی، اعم از خون، مایعات بدن و بافت‌ها، باید به طور بالقوه عفونی تلقی شده و تمامی اصول ایمنی آزمایشگاه در کار با آنها رعایت شود.

نکات کلیدی ایمنی در آزمایشگاه

1. پوشش و لباس ایمنی

• کارکنان بخش فنی و نمونه‌گیری باید گان یا روپوش آزمایشگاهی با کیفیت، آستین بلند و دکمه بسته استفاده کنند.

• لباس‌ها قبل از ترک بخش فنی و ورود به آبدارخانه از تن خارج شوند و شستشو خارج از محیط آزمایشگاه انجام شود.

• برای کار با مواد بسیار خطرناک، استفاده از پیش‌بند پلاستیکی یکبار مصرف و محافظ آستین توصیه می‌شود.

• کفش‌ها باید غیرقابل نفوذ و کامل پوشاننده پا باشند و در صورت امکان از روکش یکبار مصرف استفاده شود.

2. بهداشت دست‌ها

• شستشوی مداوم دست‌ها پس از تماس با نمونه‌ها، تعویض دستکش، پیش از غذا خوردن و پایان کار الزامی است.

• استفاده از صابون مایع قوی و در دسترس بودن مواد ضدعفونی‌کننده ضروری است.

3. محدودیت‌ها و ممنوعیت‌ها

• استعمال دخانیات و خوردن و آشامیدن در بخش فنی ممنوع است.

• استفاده از لنزهای تماسی نرم توصیه نمی‌شود و در صورت استفاده اجتناب‌ناپذیر، عینک حفاظ دار یا ماسک صورت الزامی است.

• نگهداری مواد غذایی در یخچال بخش فنی مجاز نیست و باید از یخچال‌های جداگانه در آبدارخانه استفاده شود.

4. تجهیزات حفاظتی شخصی

• دستکش‌ها: لاتکس، نیتریل یا وینیل با توجه به نوع کار. استفاده از دو دستکش برای فعالیت‌های با خطر بالاتر توصیه می‌شود.

• محافظ چشم و صورت: در کار با مواد سمی، سوزاننده، خون و مایعات بدن، و هنگام تخلیه اتوکلاو.

• وسایل کمک تنفسی: ماسک گرد و غبار، ماسک گاز و تجهیزات پیشرفته‌تر برای محافظت در برابر گازها، بخارات و ذرات معلق.

• دوش اضطراری و دستگاه شستشوی چشم: در بخش‌هایی که مواد شیمیایی خطرناک استفاده می‌شوند، نصب و نگهداری مرتب ضروری است.

5. ضدعفونی و تمیزکاری

• سطوح کاری، یخچال، فریزر، بن‌ماری، سانتریفوژ و تجهیزات آزمایشگاهی باید به طور منظم ضدعفونی شوند.

• برای ضدعفونی می‌توان از محلول هیپوکلریت سدیم 0.5% یا الکل 70% استفاده کرد.

• کف آزمایشگاه باید با محلول سفیدکننده یا محلول‌های تجاری ضدعفونی گردد و در هنگام تمیزکاری لباس و دستکش حفاظتی پوشیده شود.

6. واکسیناسیون و ایمنی کارکنان

• واکسیناسیون علیه هپاتیت B برای تمامی کارکنان الزامی است.

• کارکنانی که با میکروارگانیسم‌های خطرناک مانند ویروس آنفلوانزا سروکار دارند، باید واکسینه شوند.

جمع‌بندی

رعایت اصول ایمنی آزمایشگاه، از پوشش و تجهیزات حفاظتی گرفته تا طراحی فضا و ضدعفونی تجهیزات، کلید حفظ سلامت کارکنان و محیط است. اجرای صحیح این اصول شامل:

• استفاده از دستکش، روپوش، محافظ چشم و ماسک تنفسی

• شستشوی مداوم دست‌ها

• طراحی مناسب فضای آزمایشگاه و مسیرهای ایمن

• تجهیز محیط به دوش اضطراری، کپسول آتش‌نشانی و دستگاه شستشوی چشم

• آموزش مداوم کارکنان و واکسیناسیون

باعث ایجاد محیطی ایمن، بهداشتی و حرفه‌ای می‌شود که کارکنان با اطمینان کامل فعالیت‌های آزمایشگاهی خود را انجام دهند. رعایت ایمنی آزمایشگاه نه تنها یک الزام قانونی و حرفه‌ای است، بلکه پایه ایجاد فرهنگ کاری سالم و پایدار در محیط‌های آزمایشگاهی است.